آیا هند
انرژی هستۀ را گسترش دهد؟
نگاشته هادی ابوی، عضو سابق کمیسیون
بین المللی
برای تدوین معاهدۀ تحفظ نظام هستوی
درین روزها مسئلۀ امضای معاهدۀ همکاری
هسته ای هند با ایالات متحدۀ امریکا بالا گرفته است .
نیرو های دست چپی در هند با امضای این معاهده مخالف
بوده و حکومت را زیر فشار قرار دادند . من با توسعۀ
دستگاه های اتمی در هند مخالفم و در نتیجه از نظرات
مخالف حمایت میکنم. اما نظر من در مطابقت با مخالفان
از این ریشه نمی گیرد که گویا ایالات متحده با امضای
این معاهده دست آزادی در سیاست های هستۀ هند پیدا
میکند و در نتیجه استقلال رِای هند ا ز میان میرود،
بلکه دلیلی را که من مطرح میکنم بر پایۀ تجربه استوار
است* .
اول آنکه باید از سانحۀ اتمی ترسید .
شاید آنانی که ازتوسعه دستگاه ها اتمی حمایت میکنند
تا هنوز دو فاجعۀ بزرگ عصر ما را بیاد نداشته باشند
. حادثۀ اولی مربوط به ایستگاه هسته ای جزیره« تری
مایل» در ایالات متحدۀ امریکا و دومی مربوط به نیروگاه
هسته ای چرنوبل اوکراین میباشد .
ساعت 4 صبح بیست و هشتم مارچ 1979
انفجاری در ایستگاه امریکایی در شهرحارسبرگ
ایالت پنسلوانا رخ داد . این حادثه بنا بر کجکاری
دستگاه سرد سازی کاسۀ آب دستگاه رخ داد .دلیل حادثه را
اشتباه انسانی خواندند. البته سانحه موجب تلفات جانی
نشد، اما در عوض یکهزار نفر در مدت دوازده سال و با
مصرف نه صد و هفتاد وسه ملیون دالر توانستند دستگاه را
پاک کاری کنند.
سانحۀ چرنوبل در نیروگاه اتمی شوروی
در 110 ک.م شمال شهر کیف در اوکراین رخ داد. انفجاری
در صبحگاه 26 اپریل 1986 به وقوع پیوست قربانی اولی
این انفجار56 نفر بود . مقدار اشعۀ رادیواکتیف که از
این انفجارپخش گردید بزرگتر از انفجار هیروشیما
تخمین گردیده و آلوده گی ساحۀ مورد تاثیر ماورای
سرحدات اوکراین ـ بلاروسیه و روسیه را در برگرفت. در
غیاب هرنوع سیستم محافظوی لازم ـ هوای آلوده اجازه
یافته بود تا آنجا که ممکن بود به جولان درآید و تا
آنجا را که میتوانست باخود آلوده کند .منطقۀ جولان
فضای آلوده را بیشتر از 800 ک.م تخمین کرده بودند .اما
واضح است که زیادترین بخش آن درحوالی خود دستگاه ته
نشین شده بود.
عدۀ از قربانیان آتش نشانانی بودند که
به فرض خاموش کردن یک آتش معمولی در چارگوشۀ دستتگاه
مصروف اجرای وظیفه بودند . به زودی فهمیده شد که قریه
که دستگاه در آن قرار داشت برای بیش از یکصد سال بدون
سکنه باقی خواهد ماند . بزدوی پژوهشگران یک رقم
عجیب بلند را در ابتلا به بیماری سرطان سیستم حلقومی
یادداشت کردند . وقتی از یک طبیب پرسیده شد چه وقت این
نوع بیماری پایان خواهد یافت ؟ به ساده گی جواب داد :
زمانی که نسل دیگری درینجا تولد شود . یک پروژه ملل
متحد که موضوع را بررسی کرد نه هزار مرگ را در مریضی
های وابسطه یا پیوسته باین سانحه مشخص کرده است .اکنون
دو دهه از سانحۀ اتمی چرنوبل گذشته است. هنوز مسئلۀ
بیماری های وابسته باین سانحه میتواند در ساحات مختلفه
اعم از زیست شناسی و گیاه شناسی مطرح باشد .
آیا ساختمان چنین دستگاه هایی در کشوری
مانند هند که در هر کیلو متر 300 نفر زنده گی دارند به
مصلحت خواهد بود ؟ آیا پیشبینی خواهد شد که دریک
اشتباه که وقوع آن غیر قابل پیشبینی نیست، در یکی از
پر نفوس ترین کشور های جهان چند نفر گیرخواهد کرد؟
هند که هنوز از بازیابی فاجعۀ کوچکتری که همانا فاجعۀ
انفجار در کارخانۀ کیمیاوی یونین کاربوراید در بوپال
به خود نیآمده است، چطور خواهد توانست با وقایع بزرگتر
دست و پنجه نرم کند . من که در سال 1985 از شهر بوپال
دیدن کردم، شاهد زندۀ بدبختی بودم که انفجار
ازخود بجا گذاشته بود.
همزمان پای یک مسئلۀ دگر نیز به میان
میاید که همانا فاضلات هستۀ است. طوری که میدانیم در
اثر هر حرکت چرخ هستۀ (راکتور) فاضلات بوجود میاید که
دارای مواد زیان بار رادیواکتیفی میباشد .این مواد در
مرحلۀ غنی سازی یورانیم به حد اعلی میرسد این همان
مرحلۀ است که از چرخش به منظور تولید انرژی استفاده
میشود .
تا حال جای دلخواهی که بتوان از ان
برای ذخیرۀ فاضلات هستۀ استفاده کرد سراغ نشده است .
تنها جاییکه در حال مدنظر است مدفون ساختن فاضلات در
عمق زمین است . در هند نیز چنین میشود. اما به توجه به
اندازۀ فاضلات در هند چنین امری خود به یک مسئله مبدل
خواهد شد .
ذخیرۀ فاضلاب اتمی درهند، نظر به
ناتوانی هایی که این کشور به آن مواجه است،
نمیتواند یک مسئله فرعی باشد. کشور های پیشرفته تر از
هند در ین ساحه مشکلاتی دارند که تا حال حل نشده است.
از نظر کارشناسان موجودیت فاضلات اتمی
حتی در عمق زمین چیزی شبیه به سانحۀ اتمی است ـ یک
سانحۀ دوامدار . هردو پشت و روی یک سکه است یک سکه یی
که هیچ کس نمیخواهد روی دگر آنرا ببیند یا لمس کند.
مسئلۀ "تحفظ" هسته ای درین حال قابل
توجه فراوان است. باوجود پیشرفت های علمی و تخنیکی،
تجربه نشان داده است که هند در تحفظ دستگاه های انرژی
از توانایی لازم برخوردار نیست. درین صورت احتمال
وقوع یک سانحه با تاسیس هر دستگاه هسته ای
افزایش مییابد .
مادر حالی شاهد گسترش دستگاه های
انرژی اتمی در هند خواهیم بود که در بخش دگری از جهان
مانند اروپا و امریکا کوشش هایی در بارۀ انسداد این
دستگاه ها صورت میگیرد. مثال اسپانیه و سکاندناوی ازین
جمله اند. در امریکا که خود میخواهد توسعۀ دستگاه های
اتمی در هند را یاری رساند از سال 1978 کدام دستگاه
انرژی هستۀ به کار نیافتاده و از سال 1989 هشت
دستگاه انرژی هستۀ بسته شده اند.
لذا مخالفت در گسترش دستگاه های اتمی
در هند از ریشه های عقلانی برخوردار است که نمیتوان
آنرا نادیده گرفت .
*
نگارنده
عضو سابق کمیسیون مقدماتی تدوین محافظه اتمی است که در
سال 1986 پس از وقوع سانحۀ چرنوبل مؤظف گردید . معاهده
تحفظ نظام هستۀ در همین سال به امضا رسید که کشور های
امضاکننده را برای تحفظ نظام دستگاه های اتمی در کشور
های شان مکلف میساخت .
تصور غلط
در بارۀ پیمان اتمی هند و امریکا
نوشتۀ
پ.گ. آینگر،
رئیس
سابق کمیسیون انرژی
ذروی هند
ترجمۀ هادی ابوی
باوجود
آنکه امضای معاهدۀ هند و امریکا در بارۀ همکاری
اتمی به نفع هند نیست ـ اما بسیاری با تصور غلطی
که ازآن دارند ـ قابل دفاع میدانند . به نظر من این
تصورات غلط که من ده مورد آنرا شمرده ام باید در قدم
اول رفع گردد .
1ـ امریکا مواد سوخت
را برای دستگاه های اتمی هند تهیه میکند
مخالف با
تعاملات معمول، درمعاهده یا بهتر بگوئیم موافقتنامه
مربوط به همکاری اتمی، جانب امریکا مکلف نشده تا مواد
سوخت به جانب هند تهیه کند . امریکا از نظر صلاحیت خود
نیز درین مورد مشکلاتی دارد زیرا هند تا هنوز امضا
کنندۀ پیمان منع انتشار سلاح ذروی نیست .
امریکا تنها میتواند یک دستگاه مواج
تهیه کند و به تجارت درین ساحه با هند بپردازد اما
زمانیکه هند یک آزمایش جدید را روی دست بگیرد معاملات
درین ساحه لغو خواهد شد
2
ـ مواد
سوخت و دستگاه های سوخت ( ریاکتور) ارزان خواهد بود .
وقتی
مواد سوخت به هند صادر گردد، طبعاً قیمت آن بنا بر
اقتضاآت بازار خواهد بود که یقیناً ارزان تمام نخواهد
شد . نرخ یورانیوم در بازار اخیرا چهار برابر بلند
رفته و یقیناً بنا بر تقاضای جدید بلند تر خواهد رفت و
چنین است با نرخ فلزاتی که در دستگاه به کار میرود
.
تجربۀ
دستگاه اتمی دهوبال در هند نشان داه است که نرخ مواد
خام و به خصوص کارشناسان غربی فوق العاده گران تمام
خواهد شد . ما باید از تجربه گذشته بیاموزیم .
ـ
3 معاهده
باعث تقویت امنیت انرژی خواهد شد
چنین گفته
میشود که معاهده باعث امنیت اتمی هند خواهد شد . این
درست نیست، زیرا وقتی معاهده تطبیق شود و ما مجبور به
خرید یورانیوم شویم ، در آن صورت مجبور خواهیم بود
مواد سوخت را از یک کارتل اتمی بدست آوریم . درین صورت
امنیت اتمی ما دستخوش مداخلۀ آن کارتل میگردد و
برخلاف استفاده از دستگاه های ساخت خود ما ،
امنیت اتمی مانرا از دست میدهیم . از سوی دیگر نظر به
محاسباتی که بوجود آمده است در چند دهۀ آینده انرژی
اتومی فقط %6 ضرورت انرژی هند را مرفوع خواهد ساخت نه
بیشتر از آن.
4 ـ
وارد
کردن دستگاه های اتمی یک راه ساده تر به شمار میرود
تکنالوژی
اتمی حساس است ؛ حتی وقتی تصمیم به خریداری آن گرفته
شود. سالها به کار دارد عملی شود. تجاربی درین
مورد وجود دارد . دستگاه اتمی فرانسوی در چین و دستگاه
اتمی روسی در مرکرز اتمی کوانکولم در هند هر دو مثال
های زنده به شمار میروند . تنها پیمودن طرزالعمل
های خریداری چنین یک دستگاه بیشتر از هشت سال را دربر
میگیرد . لذا معاهده راه سهل و تضمین برای بکار
انداختن دستگاه های جدید نیست .
5 ـ
معاهده،
آزمایشات جدید اتمی از جانب هند را منع نمی کند،
لذا به مفاد امنیت ملی است
این درست
نیست، زیرا در موافقت نامه موضوع آزمایش ها به
قوانین داخلی امریکا رجعت داه شده که همانا قانون
(هاید) است. قانون هاید همکاری با هر کشوری را که
آزمایشات اتمی را انجام دهد، ممنوع میسازد . درینصورت
وقتی هند به یک آزمایش دست بزند ازیکسو ارسال مواد
سوخت
از بیرون
قطع خواهد شد و از جانبی هند نخواهد توانست مواد سوختی
را که قبلا بدست آورده،مورد استفاده قرار دهد . پس
معاهده به امنیت ملی ما وآزادی در آزمایشات جدید کمکی
نخواهد کرد .
6 ـ میتوان قوانین داخلی وضع کرد، که قانون (هاید)
را نادیده بگیرد
تعدیلات
تخنیکی که از جانب ما صورت بگیرد بالای نظام حقوقی
امریکا تأثیری نخواهد داشت . به معنی دگر، اگر
ما قانونی وضع کنیم که بر اساس آن قانون (هاید )
امریکا را نا دیده بگیریم ، چیزی رخ نخواهد داد زیرا
ما وقتی به آزمایش اتمی دست بزنیم، امریکا
قوانین خود در باره عدم انتشار سلاح اتمی تطبیق خواهد
کرد . شاید ما راه های جدیدی را درین باره جستجو کنیم
. اما قدرمسلم آنست که امریکا خارج از نظام حقوقی خود،
کدام امتیازی برای ما نخواهند داد .
ـ7
امضای معاهده برای هند یک موقف شناخته
شدۀ قدرت اتمی خواهد داد
در بیانیۀ
که در سال 2005 از طرف ایالات متحدۀ امریکا به نشر
رسید ، هند به حیث قدرت ا تمی شناخته شد . اما باید در
نظر داشت که چنین موقفی نه در معاهده و نه هم مهمتر از
آن به وسیلۀ سازمان انرژی اتمی به هند داده نشده است .
هند بر اساس موافقت نامۀ که به امضا رسیده است
تحت نظام حمایتی آن سازمان قرار گرفته است . براساس
قرار دادی که میان آژانس اترژی اتمی و کشور های
عضو به امضا میرسد، این کشور ها مؤظف اند
ریاکتور های خود را در معرض بازدید این سازمان قرار
دهند . لذا تا حال ما از نظر تعهدات بین المللی به حیث
کشور دارای سلاح اتمی شناخته نمیشویم و معاهده امریکا
ـ هند نیز این موقف را تغییر نمیدهد .
8 ـ
بدون
این معاهده ما نمی توانیم یورانیم کافی بدست آوریم
کمیسیون
انرژی اتمی هند پیوسته از موجودیت مقدار کافی منابع
داخلی برای تولید یورانیوم صحبت کرده است . درحال حاضر
هند 10000 ملیون وات انرژی اتمی را برای سی سال تهیه
کرده میتواند که ما هنوز برای استفاده از آن آماده
نشده ایم . حال در باره تورید مواد معادل 40000 ملیون
وات صحبت میشود . برای این منظور 100 بلیون
دالرپیشبینی میشود. اما واضح است که اگر 10 %
این مبلغ برای استخراج معادن اندرا پردش و مگالایا
سرمایه گذاری شود ، ضرورت مواد سوخت برای دستگاه
های داخلی رفع خواهد شد .
9ـ
پیوستن به پیمان، هند را قادر خواهد ساخت تا
حتی در صورتیکه آزمایش اتمی دیگری انجام دهد، بتواند
مواد سوخت اتمی را بدست آرد
باوجودیکه
در مقدمۀ پیمان تحفظ اتمی چنین شرطی تذکار یافته،
اما قدرت واقعی آژانس انرژی اتمی برای تطبیق این
امر مورد سوال است . حتی گفته میتوانیم که آزانس انرژی
اتومی درین مورد فاقد قدرت اجرایی است . هند در هر
صورت برای بدست آوردن مواد سوخت اتمی باید به کارتل
مربوطه مراجعه کند . واضح است که کارتل در شرایطی که
هند آزمایش دگری انجام دهد ـ از صدور مواد سوخت امتناع
خواهد کرد و آنرا اجازه نخواهد داد و آژانس انرژی اتمی
هم هیچ نقشی بازی کرده نخواهد توانست .
10ـ
امضای
معاهده سیاست خارجی ما را تحت شعاع قرار نخواهد داد
معاهده به
صورت واضح میگوید که جانب امریکا باید خود را هم از
وسعت دایره فعالیت های اتمی هند و هم از همکاری در
برخی ساحات از آن جمله همکاری با ایران مطمئن
سازد که این خود تاثیر بخشی امریکا بر سیاست خارجی
امریکا را ممکن میسازد . مزید برآن، بیانیۀ اخیر رئیس
کمیته روابط خارجی سنای امریکا در مورد پایپ لاین
ایران هند بخوبی نیت امریکا را در باره برخی از مسایل
مربوط به سیاست خارجی هند را آشکار میسازد .
مزید بر آن
با امضای این معاهده به هدف دلخواه که همانا تامین
امنیت انرژی باشد نایل نخواهیم آمد.شاید تنها نتیجه یی
که از امضای این معاهده بدست آید آن باشد که ما به
کارتل اتمی وابسته شویم ـ طوری که امروز به کارتل نفتی
وابسته استیم.
باید سوال
کرد که چرا امریکا خواهان امضای هرچه زودتر این معاهده
است درحالیکه هیچ چیز را تضمین نمیکند ولی سیاست های
ما را در رابطه به امضای قرارداد منع انتشار سلاح ذروی
زیر کنترل خود قرار میدهد .
برای ما
بسیار با اهمیت است که وارد کارتل ذروی نشویم و در عوض
دستگاه های موجود از آن جمله تاسیسات کدنکولم را مستقل
توسعه بخشیم
